Cudzoziemcy w polskiej szkole - podstawa prawna

Każde dziecko ma prawo do edukacji. To prawo przypomina Konwencja Praw Dziecka, a także Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej w art. 70.

Polskie prawo rozróżnia prawo do edukacji (obowiązkowe dla wszystkich osób poniżej 18 roku życia) i obowiązek nauki (do momentu ukończenia gimnazjum lub 18 roku życia, którekolwiek z tych wydarzeń nastąpi pierwsze). Zgodnie z Konstytucją RP, edukacja jest w Polsce obowiązkowa dla wszystkich, także dzieci cudzoziemskich.

O prawie do edukacji dzieci ubiegających się o status uchodźcy, a także objętych ochroną: statusem uchodźcy lub „zgodą na pobyt tolerowany” mówią przepisy europejskie i polska ustawa o systemie oświaty (art. 94).

Według polskiej ustawy o systemie oświaty:

dzieci-uchodźcy - mają prawo do korzystania z bezpłatnej edukacji na wszystkich poziomach edukacji w Polsce, także w szkołach artystycznych;

dzieci z pobytem tolerowanym, ochroną uzupełniającą i dzieci ubiegające się o status uchodźcy - mają prawo do bezpłatnej edukacji na poziomie podstawowym, gimnazjalnym i średnim;

dzieci cudzoziemskie o innym statusie prawnym - mają prawo do edukacji w publicznych szkołach w Polsce na zasadach komercyjnych, chyba że placówka prowadząca szkołę zwolni je z opłaty.

Przepisy postulują jak najszybsze włączenie dzieci w publiczny system edukacji i dają dzieciom i młodzieży objętym ochroną w Polsce lub ubiegającym się o tę ochronę następujące prawa:

  • Prawo do nauki języka polskiego

     

    Wszystkie inne dzieci nie znające języka polskiego (w tym uchodźcy, dzieci objęte ochroną uzupełniającą lub statusem tolerowanym oraz dzieci ubiegające się o ochronę), a podlegające obowiązkowi edukacji, mają prawo do dodatkowych bezpłatnych lekcji języka polskiego, które pozwolą im korzystać z publicznego systemu edukacji (dyrektywa UE o minimalnych standardach przyjmowania osób ubiegających się o status uchodźcy (2003/9/EC z 27 stycznia 2003, polska ustawa o systemie oświaty, art. 94 ust.4 b)

    Obowiązek zorganizować takie dodatkowe lekcje języka polskiego ma organ prowadzący szkołę.

  • Prawo do zajęć wyrównawczych

     

    Dzieci mają prawo do dodatkowych, przedmiotowych zajęć wyrównawczych, przez okres nie dłuższy niż 12 miesięcy (ustawa o systemie oświaty, art. 94 ust 4c).

  • Prawo do pomocy ze strony osoby pochodzącej z kręgu kulturowego dziecka

     

    Dziecko ma prawo do korzystania z pomocy osoby, która pochodzi z kręgu kultury i języka dziecka. Taką osobę szkoła może zatrudnić na stanowisku pomocy nauczyciela (ustawa o systemie oświaty, art. 94 ust 4a).

  • Prawo do edukacji na poziomie przedszkolnym

     

    Art. 14. ustawy o systemie edukacji mówi o obowiązku rocznej edukacji przed-podstawowej dla wszystkich dzieci. Dzieci objęte ochroną w Polsce i dzieci ubiegające się o status uchodźcy mają prawo do edukacji przedszkolnej na takich samych zasadach, jak dzieci polskie.

  • Prawo do nauki własnego języka i zachowania kultury

     

    Szkoła ma obowiązek wspierać uczniów w zachowywaniu ich tożsamości narodowej, etnicznej, religijnej, a także w zachowaniu ich języka (art. 13 ustawy o edukacji). Szkoła nie ma obowiązku organizowania lekcji języka kraju pochodzenia dzieci cudzoziemskich, jest natomiast zobowiązania do udostępnienia pomieszczeń, jeśli z inicjatywą nauczania języka wystąpi stowarzyszenie kulturalne lub ambasada kraju pochodzenia dzieci. Prawo do wychowania dzieci w duchu własnej religii i kultury daje też wszystkim rodzicom w Polsce Konstytucja RP (art. 48).

  • Lekcje religii

     

    Nauka religii w polskiej szkole odbywa się za zgodą rodziców, lekcje religii nie są jednak w Polsce obowiązkowe dla wszystkich. Dzieci cudzoziemskie nie muszą więc uczestniczyć w lekcjach religii. Szkoła ma obowiązek zapewnić opiekę/alternatywne zajęcia dla dzieci, które w lekcjach religii nie uczestniczą (art. 12 ustawy o systemie edukacji). W szkole można nauczać religii związków wyznaniowych formalnie zarejestrowanych w Polsce.

  • Prawo do studiów

     

    Art. 43.1 i 43.2 ustawy o szkolnictwie wyższym daje uchodźcom prawo do bezpłatnego korzystania z edukacji na poziomie wyższym, do badań naukowych i studiów podyplomowych (na takich samych warunkach, jak obywatelom polskim). Osoby z pobytem tolerowanym i cudzoziemcy o innych statusach prawnych mogą korzystać ze szkolnictwa wyższego w Polsce, ale za odpłatnością.

  • Prawo do szkoleń zawodowych

     

    Unijna dyrektywa „recepcyjna” daje młodzieży ubiegającej się o status uchodźcy prawo do korzystania z kursów zawodowych, nawet wtedy, gdy osoby ubiegające się o status uchodźcy nie mają prawa do pracy. Polska ustawa o systemie edukacji (art. 94 a (2)) daje prawo do szkoleń zawodowych wszystkim dzieciom ubiegającym się o status uchodźcy i objętych ochroną (statusem uchodźcy lub zgodą na pobyt tolerowany), na takich samych zasadach, jak obywatelom polskim.

  • Dojazd do szkoły

     

    Polska ustawa o edukacji zobowiązuje lokalne władze do zorganizowania bezpłatnego transportu do szkoły: dla dzieci w pierwszej, drugiej, trzeciej i czwartej klasie, gdy mieszkają w odległości większej niż trzy kilometry od szkoły; dla dzieci z piątej i szóstej klasy – gdy odległość ta jest większa niż cztery kilometry. Lokalne władze mogą też pokryć koszty transportu dziecka i opiekuna do szkoły, jeśli przejazd publicznymi środkami transportu jest możliwy (art. 14 ustawy o systemie edukacji).

  • Wsparcie socjalne

     

    Dzieci ubiegające się o status uchodźcy mają prawo do pomocy socjalnej niezbędnej do pełnego korzystania z edukacji na poziomie szkoły podstawowej i gimnazjum, m.in. zakupu podręczników (art. 61 ustawy o ochronie cudzoziemców na terytorium RP). Dzieci-uchodźcy i dzieci objęte pobytem tolerowanym mają prawo do korzystania ze wszystkich form wsparcia socjalnego oferowanym dzieciom w trudnej sytuacji, w tym stypendiów socjalnych i naukowych (art. 90 ustawy o systemie edukacji).

    Studenci-uchodźcy mają prawo do pomocy socjalnej dostępnej dla polskich studentów, w tym możliwość korzystania z akademika lub uzyskania stypendium (art. 173 ustawy o szkolnictwie wyższym).

Szczegółowe wytyczne dotyczące przyjmowania do przedszkoli, szkół i placówek edukacyjnych dzieci cudzoziemskich zawiera rozporządzenie Ministra Edukacji z 4 października 2001 r. (Dz.U. nr. 131, poz. 1458)

Kwestie dotyczące wsparcia osób ubiegających się o status uchodźcy (także w dziedzinie edukacji) reguluje rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 14 sierpnia 2003 r. (Dz.U. nr.146, poz. 1528 i nr. 157 poz. 1322).

2007-03-30